Opieka geriatryczna a prewencja zdrowia

Prewencja zdrowia jest działaniem ukierunkowanym na eliminację określonych czynników rozwoju chorób lub na ograniczane ich konsekwencji, zagrażających jakości i długości życia. Geriatria jest interdyscyplinarną specjalizacją medyczną bazującą na internie, psychiatrii, neurologii, rehabilitacji, ortopedii i socjologii.

W oparciu o patofizjologię procesu starzenia dostarcza wiedzy o tym jak najskuteczniej zapobiegać i leczyć choroby spotykane na starość. Podejście geriatryczne jest realizowane przez zespół osób przygotowanych do pracy z osobą w starszym wieku. Korzyści z opieki specjalistycznej, w porównaniu z opieką nie geriatryczną, to zmniejszone ryzyko śmierci – o 22%, zwiększone prawdopodobieństwo dalszego mieszkania we własnym mieszkaniu – o 47%, zmniejszone ryzyko ponownego przyjęcia do szpitala – o 12%, poprawa stanu funkcjonalnego – o 72%. Powoduje to wymierne oszczędności w porównaniu z podejściem nie standardowym o około 25%.

Granicą starości jest, uznany umownie przez WHO, 60. rok życia. Od tej granicy osoby starsze mają możliwość korzystania z opieki geriatrycznej. Za granicę starości zaawansowanej uważa się 75. rok życia. W początkach XXI wieku obserwujemy szybkie przesuwanie się społecznego odbioru, wcześniej ustalonych granic starości, (spowodowane postępem w wielu dziedzinach medycyny diagnostyczne techniki obrazowe, medycyna stanów ostrych, nowe techniki rewaskularyzacji i zabiegi udrażniające naczynia, chirurgia naprawcza kości i stawów, rozwój onkologii i medycyny ratunkowej, nowe generacje leków angio i neuroprotekcyjnych, przeciwdepresyjnych), dostępem do wiedzy o prozdrowotnym stylu życia, jak również postępującą akceptacją zjawiska ”siwienia społeczeństw”.

W okresie przedstarczym (od 45. r.ż.) wykonywanie badań profilaktycznych (kontrola ciśnienia krwi, badania lipidogramu, przygodne badania glikemii, badania rentgenowskie klatki piersiowej, badania mammograficzne, badania wzroku i słuchu, nie standaryzowane badania densytometryczne i badanie antygenu PSA) są wykonywane coraz częściej w środowiskach wielkomiejskich. Niska skuteczność profilaktyki nowotworów jelita grubego wynika z niechęci do badań kolonoskopowych w 50. r.ż.

Starość torując drogę licznym chorobom degeneracyjnym wiąże się z ich większą częstością w miarę upływu lat. Odpowiednio wczesne rozpoznanie nie ujawnionych przed 60 rokiem życia problemów zdrowotnych i włączenie właściwego postępowania leczniczego powinno oddalić przedwczesną niesprawność i zależność. Do spotykanych coraz częściej, a nie rozpoznawanych chorób we wczesnej starości (60-74 r.ż. ) należą: nietolerancja węglowodanów i jawna cukrzyca, źle leczone nadciśnienie, łagodne zaburzenia poznawcze, nie rozpoznana depresja, niedobory witaminy B12, nadwaga i otyłość, hipokinezja z zagrożeniem upadkami. W grupie osób z zaawansowaną starością (>75 r.ż.) do wymienionych stanów o niskiej rozpoznawalności należy dołączyć: otępienie, łagodne objawy parkinsonowskie, zaburzenia funkcji tarczycy, niedobory witaminy D3, choroby rozrostowe krwi i układu chłonnego i inne nowotwory, nietrzymanie zwieraczy, upadki. W obydwu grupach wiekowych, w ramach profilaktyki niesprawności, należy wykluczyć stosowanie nadmiernej ilości leków odpowiedzialnych za uszkodzenia jatrogenne.

Promocja zdrowia w geriatrii polega na zachowaniu i zwiększeniu ogólnej sprawności psychofizycznej, zachowaniu i poprawie samokontroli zdrowia oraz stymulowaniu do tworzenia więzi społecznych w środowiskach pomiędzy osobami starszymi i młodymi. Obszarami realizacji takiej polityki są wszelkie przestrzenie użytkowe i społeczne w jakich przebywają seniorzy. Są nimi również rozwiązania prawne niwelujące bariery w dostępie do rehabilitacji, opieki sanatoryjnej, opieki geriatrycznej, opieki długoterminowej i paliatywnej.

Autor: Dr n. med. Jarosław Derejczyk
Streszczenie wykładu zaprezentowanego na Międzynarodowym Sympozjum Naukowym
”Nowe oblicza medycyny uzdrowiskowej – prewencja i rehabilitacja” Ustroń 10-11.03.2011 r.